To scroll text in this page

Global Navigation
Global Navigation end

Start of the main text

การดูแลสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

» อุบัติการณ์ของปัญหาสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

» ปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลที่เท้า
» ความสำคัญของปัญหาสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน
» การดูแลสุขภาพเท้าของผู้ป่วยเบาหวานด้วยตนเอง



การดูแลสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

     โดยธรรมชาติแล้วมนุษย์เรามักมองดูเท้าตนเองน้อย ทั้งที่การถูกตัดเท้าหรือตัดขาถือว่าเป็นปัญหาสำคัญ ในปัจจุบัน ทุกๆ 30 วินาที จะมีคนถูกตัดขา 1 คน และทุก ๆ 10 ขาที่ถูกตัดไป 7 ใน 10 จะมีสาเหตุของการถูกตัด มาจากโรคเบาหวาน ดังนั้น การจะลดการถูกตัดขาได้จะต้องให้ความสำคัญกับการดูแลขาและเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

อุบัติการณ์ของปัญหาสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

    ปัจจุบันโลกเรามีผู้ป่วยเบาหวาน 330 ล้านคน ร้อยละ 15-20 ของผู้ป่วยเหล่านี้หรือ 60 ล้านคนมีแผลที่เท้า ในระหว่างที่เป็นเบาหวาน แต่ถ้าพิจารณาเฉพาะคนเอเชียพบว่ามี 40 ล้านคนที่เป็นเบาหวาน และ 9 ล้านคน มีแผลที่เท้า
     ส่วนคนไทย ปัจจุบันเป็นเบาหวานทั้งสิ้น 4 ล้านคน ถ้าพิจารณาเฉพาะคนที่อายุมากกว่า 35 ปี จะมีคนเป็นเบาหวานร้อยละ 9.6 ในจำนวนนี้มีแผลที่เท้าถึง 7 แสนคน ผู้ป่วยเบาหวานที่มีแผลเหล่านี้ ร้อยละ 1 มีความรุนแรงถึงขั้นถูกตัดขา คิดเป็น 7,000 คน ซึ่งเมื่อมองย้อนหลังจะพบว่า มากกว่าครึ่งหนึ่งของผู้ป่วยที่ถูกตัดขา สามารถป้องกันได้

ปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลที่เท้า

          ผู้ป่วยเบาหวานที่ต้องถูกตัดขาเกือบทั้งหมดจะมีแผลนำมาก่อน ซึ่งปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลประกอบ ไปด้วย การมีประสาทเสื่อมที่เท้า, เท้าผิดรูป, การบาดเจ็บเล็กน้อยที่เท้านำมาก่อน และปัญหาการมี หลอดเลือดของขาตีบตัน นอกจากนี้ ในคนเอเชียยังมีพฤติกรรมที่แตกต่างจากคนในยุโรป คือการชอบเดินเท้าเปล่า ที่นำไปสู่การเกิดแผล, การพยายามรักษาด้วยตนเองก่อนเป็นเวลานาน ทำให้แผลมีพยาธิสภาพที่ลุกลาม และเมื่อ มาพบก็อาจสายเกินกว่าที่จะแก้ไข

          สำหรับในแง่มุมของบุคลากรทางสาธารณสุข ประเทศไทยยังขาดทีมงานที่มีคุณภาพที่จะมาช่วย อายุรแพทย์ต่อมไร้ท่อในการดูแลเท้าอย่างมีคุณภาพแบบสหสาขา นั่นคือผู้เชี่ยวชาญด้านเท้า และผู้ให้การศึกษาทาง เบาหวาน นอกจากนี้การมีคลินิกดูแลเท้าโดยเฉพาะถือเป็นสิ่งสำคัญ แต่จะต้องมีการประสานงานระหว่าง สหสาขาที่มีคุณภาพ

ความสำคัญของปัญหาสุขภาพเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน

     โรคเบาหวานจะเพิ่มความชุกของโรคหลอดเลือดแดงตีบตัน (Peripheral Arterial Disease) ถึง 2 เท่า ปัจจัยเสี่ยงของการเกิด atherosclerosis ใน PAD จะคล้ายกับการเกิด atherosclerosis ในบริเวณอื่นของร่างกาย โดยบุหรี่เป็นปัจจัยเสี่ยงอันดับแรก เราควรเริ่มป้องกันปัญหาของผู้ป่วยเบาหวานตั้งแต่ก่อนเกิดแผลหรือเป็นแผล เล็กๆ จึงจะทำให้การป้องกันมีประสิทธิภาพ การตัดขาเป็นการรักษาที่ปลายเหตุ เมื่อผู้ป่วยถูกตัดขาวิถีชีวิตของ ผู้ป่วยจะเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้ป่วยที่ถูกตัดขาสูงมาก ค่าใช้จ่ายในการผ่าตัดถือได้ว่าเป็น ส่วนน้อย ค่าใช้จ่ายในการดูแลความพิการสูงกว่ามาก โดยประมาณคือ ค่าใช้จ่ายในการดูแลหลังผ่าตัด 3 ปีแรก มีค่าเป็น 10 เท่าของค่าใช้จ่ายในการ ตัดขา
     เมื่อผู้ป่วยถูกตัดขา ประมาณร้อยละ 50 อาจต้องถูกตัดในระดับสูงขึ้นเพราะแผลผ่าตัดไม่หาย และร้อยละ 50 ต้องถูกตัดขาอีกข้างหนึ่งภายในระยะเวลา 2 ปี  ซึ่งร้อยละ 50 ของผู้ป่วยที่ถูกตัดขาจะเสียชีวิต ภายใน 5 ปี
     ร้อยละ15 ของผู้ป่วยเบาหวานจะเกิดแผลที่เท้า และร้อยละ15 ของผู้ป่วยเบาหวานที่มีแผลที่ฝ่าเท้า จะเกิด การติดเชื้อในกระดูกที่ฝ่าเท้า และร้อยละ 15 ของผู้ป่วยเบาหวานต้องถูกตัดส่วนใดส่วนหนึ่งของเท้า

การดูแลสุขภาพเท้าของผู้ป่วยเบาหวานด้วยตนเอง

     พื้นฐานการดูแลเท้าของผู้ป่วยเบาหวานมีความสำคัญมาก ผู้ป่วยต้องมองดูเท้าตนเองทุกวัน ต้องรู้ว่า เกิดการเปลี่ยนแปลงแบบใดกับเท้าที่เรียกว่าผิดปกติ ต้องตื่นตัวกับรอยโรคที่จะนำไปสู่การเกิดแผล ต้องมีการ ทำความสะอาดเท้าทุกวัน และทำให้เท้าแห้งอยู่เสมอ ต้องคลำชีพจรที่เท้าด้วยตนเองทุกวัน ผู้ป่วยเบาหวาน ที่อ้วนมากจนไม่สามารถมองเท้าตนเองได้ จะต้องแนะนำให้คนอื่นดูเท้าให้ นอกจากนี้ต้องมีอุปกรณ์พิเศษ ที่ช่วยการดูแลเท้า เช่น กระจกตรวจฝ่าเท้า ต้องรู้จักการนวดเท้าด้วยตนเอง
      ทีมที่ช่วยเหลือกันในการดูแลเท้าของผู้ป่วยมีความสำคัญมาก ต้องอาศัยหลายคนที่เป็นผู้เชี่ยวชาญในแต่ละ ด้านในการดูแลเท้าในผู้ป่วยเบาหวาน คนหนึ่งมีหน้าที่ในการคัดกรอง, คนหนึ่งแก้รองเท้าที่สวมใส่และแก้ไข แผลเล็กน้อย และอีกคนหนึ่งแก้ไขเมื่อมีปัญหาซับซ้อน การแก้ไขรองเท้ามีความสำคัญมาก การเดินด้วยเท้าเปล่า หรือการเดินด้วยรองเท้าแตะธรรมดา มีความเสี่ยงอย่างมากต่อการบาดเจ็บที่เท้า ทีมดูแลที่มีคุณภาพช่วยลดการ เกิดแผลและการตัดขาได้ร้อยละ 50-80 และจากแบบจำลองถึงความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของการจัดตั้งทีมสหสาขา เพื่อดูแลเท้าเบาหวาน พบว่าถ้าสามารถลดอัตราการเกิดแผลได้ร้อยละ 25- 40 ก็จะมีความคุ้มค่าในการจัดตั้งขึ้น


บทความจาก รศ.นพ.สมพงษ์ สุวรรณวลัยกร
ภาควิชาอายุรศาสตร์ หน่วยต่อมไร้ท่อและเมตะบอลิสม คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ส่วนหนึ่งจากงาน PAD Forum#1: The New Era of Diabetic Foot Management



ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกับสมาคมหลอดเลือดแห่งประเทศไทย
ขอเชิญร่วมประชุมวิชาการ "One-day in Vascular Diseases IV"
วันศุกร์ ที่ 22 มกราคม 2553 ณ ห้องประชุมโรงแรม อิมพีเรียลแม่ปิง อ.เมือง จ.เชียงใหม่ 50100

รายละเอียด 1

รายละเอียด 2

Main Text end
Local Navigation
Local Navigation end